Акпанова Сания Есеновна Физика

X линзаның фокус

аралығы / см

Y линзаның фокус

аралығы / см

А

50

35

В

30

15

С

30

20

Д

20

20

Кескіннің сипаттамасы

Экранда пайда болама?

А

Жалған

Жоқ

В

Жалған

Ия

С

Шын

Жоқ

Д

Шын

ия

№

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Жауабы

С

В

С

В

В

Д

Д

Д

А

А

№

11

12

13

14

15

16

Жауабы

С

В

В

С

А

Д

Тексерілді:             

 Оқу ісінің орынбасары: Г.К.Оразова

Мектеп:  ДБАОММИ №3

Курс: Физикалық  практикум

Мұғалімнің аты-жөні: С.Е.Акпанова

Сынып: 8А

Күні:

Қатысқан оқушы саны:

Қатыспа-ған оқушы саны:

Сабақтың тақырыбы

Тізбек бөлігі үшін  Ом заңына есептер шығару

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар үйренуі тиіс:

Кедергі, кернеужәне ток күшінің байланысын біледі.

Оқушылардың көбісі үйренуі тиіс:

Тізбек бөлігі үшін Ом заңын графиктік және сандық есептерде қолданады.

Кейбіреулероқушыларүйренуітиіс:

Ом заңын, Ток күшінің , кедергінің формуласын есеп шығаруда қолданады.

Бағалау критерийлері

Оқушы

Ток күшінің кернеуден және кедергіден тәуелділігін сипаттайды;

График бойынша кедергіні анықтайды;

Есеп  шығаруда тізбек бөлігі үшін Ом заңын қолданады.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар Ом заңын ауызша тұжырымдайды.

Пәнге тән лексика мен терминология:

ХБЖ; электр заряды; электр өрісі; электр тогы; ток күші; кернеу; тізбек элементтері; амперметр; вольтметр, мультиметр

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер

Амперметр тізбекке... тізбектей жалғанады (қосылады)

Вольтметр тізбекке... параллель жалғанады (қосылады)

 Кернеудің ток күші тәуелділігі ... көрсетеді

ВАС графигіндегі сызықтың тангенсі ... тең

Құндылықтарды дарыту

Бұл сабақта оқушылар жұпта жұмыс жасауға және сыни ойлауға дағдыланады.

Пәнаралық байланыстар

Тізбектегі токты және кернеуді есептеу барысында, тәуелділік графиктерін сипаттауда математика пәнімен байланыс

Бастапқы білім

тұрақты  температурада металл өткізгіштің вольт-амперлік сипаттамасын графикалық түрде бейнелейді және түсіндіре алады.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтың жоспарланған әрекеттері

Ресурстар

Сабақтың  басы

1-5 мин

5-10 мин

1) Оқушылардың шапшаңдығын және теориялық материалды меңгеру деңгейін тексеру үшін ауызша сұрақтар беріледі.

 Тапсырма "Иә" немесе "жоқ"

1.  Аттас заряттар бір-бірімен тартылама ма? (жоқ)

2.  Ток күшінің өлшем бірлігі омметр. (иә)

3.  Электр кернеуін өлшейтін құрал амперметр (жоқ)

4.  Ток күшін өлшейтін құрал амперметр (иә)

5.  Электр тогының магниттік әсері болама ма? (иә)

6.  Әр аттас заряттар бірін-бірі тебеме? (жоқ)

7.  Электр кернеуінің өлшем бірлігі Ом (жоқ)

8.  Электр кернеуінің өлшем бірлігі вольт (иә)

9.  Кедергіні R-әрпімен белгілей ме? (иә)

10.            Кедергінің өлшем бірлігі секунд (жоқ)

11.            Кедергіні өлшейтін құрал реостат (иә)

12.            Электр тогының химиялық әсері болама ма? (иә)

Жауаптарын мұғалім айтады, оқушылар өзара бағалау жүргізеді.Оқушылардың жауаптарына мұғалім кері байланыс жасайды.

2) Ой қозғау. Ток күші кернеуден қалай тәуелді? Ток күші басқа қандай шамаға тәуелді болады?

Оқушылар өткен сабақтағы зертханалық жұмыс нәтижесін қолданып, Ом заңын тұжырымдайды.

Таратпа материал

Сабақтың ортасы

10-30 мин

30-35 мин

3) Қолдану дағдысын дамыту үшін, оқушылар Ом заңын қолданып жұпта есептер шығарады

Тапсырмалар:

1. Кернеу 220 В, ток күші 0,25 А болғанда, өткізгіш кедергісі қанша?
2. Электр үтігі 220 В желіге қосылған. Үтіктің қыздыру элементінің кедергісі 50 Ом болса, ондағы ток күші қандай?
3. 30 Ом өткізігіштің ток күші 0,6 А, ұштарындағы кернеуін анықтаңыздар.

4. Суретте екі өткізгіш үшін ток күшінің кернеуге тәуелділік графигі берілген.Қай өткізгіштің кедергісі үлкен?

5. Суретте үш өткізгіш үшін ток күшінің кернеуге тәуелділік графигі берілген. Әрқайсының кедергісін анықтаңдар

6. Кедергілері 5 және 15 Ом болатын екі өткізгіш үшін ток күшінің кернеуге тәуелділік графигін сызыңдар

7. Тізбектің бір нүктесінен екінші нүктесіне 120 Кл зарядт тасымалдау үшін 8 мин ішінде 600 Дж жұмыс атқарылды.Тізбектегі ток күші мен кернеуді анықтаңдар.

8. Өткізігіштің ұштарындағы кернеу 15В. Егер 20с ішінде 150 Дж жұмыс атқарылса, өкізігіштегі ток күші қандай?

Бағалау критерийлері

•         Ом  заңын біледі және қолданады

•         Кедергілерді салыстырады

•         Ток күшінің кернеуге тәуелділік графигін сызады

•         Ток күшін және электр кернеуін біледі және қолданады

Әр оқушы өзін-өзі тексереді, оқушылар өзара кері байланыс жасайды

Сабақ соңы

35-40 мин

4)  Рефлексия: (пойыздың вагондары сабақтың кезеңі  )

 5) Үй жұмысы§38 оқу 18- жаттығу

Тексерілді:            

Оқу ісінің меңгерушісі: Г.К.Оразова

    Мектеп: ДБАОММИ №3

  Мұғалімнің аты-жөні: Акпанова С.Е.

Курс: Физикалық практикум

Сынып: 8А        Күні:

Қатысқан оқушы саны:

Қатыспаған оқушы саны

Сабақтың тақырыбы

Отынның меншікті жану жылуын анықтауға есептер шығару

Сабақтың мақсаты

Түрлі деңгейдегі есеп шығаруды үйрену, оның ішінде жану жылудың, балудың, буланудың, мөлшердің формулаларын қолдана отырып

Сабақтың міндеттері

·         булану мен конденсация процесінде болатын процесті МКТ тұрғысынан білу.;

·         меншікті булану жылу мәнінің соншалықты көп болатынын білу.

·         Түрлі сұйықтың булануы түрліше болатынына көз жетізе алу;

·         Энергияның түрленуін процестерде қолдана білу

Тілдік мақсаттар

Жылулық тепе-теңдікке қатысатын .

Тілді дамытуға берілетін терминдер:

булану – испарение – evaporation

конденсация– конденсация – condensation

меншікті – удельная – specific

жылу – тепло –heat

Алдыңғы білім

жылу мөлшері, жылу сыйымдылық жану, балқу тақырыптарын меңгерген, формулаларын біледі. Процестегі жылу алмасуға мысал келтіре алады

Сабақ барысы

Уақытты жоспарлау

Сабақ мазмұны

Ресурстар

Басы

5 мин.

1.     Ұйымдастыру кезеңі:

Тесттік тапсырмалар.

Қосымша №1

5-10 мин.

Үй тапсырмасын тексеру

Жылулық құбылыстарға кесте құру.

Қосымша №2

Ортасы

10-30 мин

Жаңа сабақтың мазмұны:

Есептер шығару

Б.А.Кронгарт «Физика» есептер шығару

30-40 мин

Жаңа сабақты бекіту:

Жылу құбылыстар сырын ашатын мақал мәтелдер»

Қосымша №3

Басы

40-50мин

гейм. «Бой сергіту».

.

Қосымша №4

Ортасы

50-70мин

Есеп шығару.

Б.А.Кронгарт «Физика» есептер шығару

70-78 мин

Өзін өзі тексеру

Жауап парағы

Соңы

78-80 мин

Үй тапсырмасы № №25-30

Ж.О.Бақынов

Тексерлді:              

Оқу ісінің орынбасары: Г.К.Оразова

Мектеп: ДБАОММИ №3

Курс : Физикалық практикум

Мұғалімнің аты-жөні: С.Е.Акпанова

Күні:                  Сынып: 8 А

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Термодинамиканың бірінші заңына есептер шығару

Мақсаты

• Термодинамика заңын түсіну қолдана білу
• Заңдылықтың маңыздылығын түсіну
• Техникадағы өмірмен байланыстылығын түсіне қолдану жолдарының маңыздылығын сараптай білу

Сабақтың мақсаты

• Физикалық шамалардың және ұғымдардың мәнін білу,жылу құбылыстарын зерттеудің тәсілдері;
• Термодинамикалық жүйе жайында түсінік қалыптастыру, термодинамиканың бірінші заңының физикалық мағынасы;
• Термодинамиканың бірінші заңын изопроцестерде қолдану,

термодинамиканың екінші заңының физикалық мағынасын түсіндіру;

• Жылу двигателдері туралы түсінік қалыптастыру;
• Игерген білімдерін термодинамикалық процестерді түсіндіруде, сипаттауда, талдауда қолдана білу;
• Термодинамикалық жүйе ,жылулық құбылыстар,жылулық құбылыстарды сипаттайтын тәсілдер,макраскопиялық параметрлер,
• термодинамикалық процесс,ішкі энергия,мәңгі қозғалтқыш ұғымын қалыптастыру;
• Термодинамиканың бірінші және екінші заңының физикалық мағынасын түсіндіре алу, ІЖҚ жұмыс істеу принципі оны қолдану, оның қоршаған ортаға әсерін сипаттау, талдау, түсіндіре алу.
• ПӘК-ті анықтау

Тілдік міндеттер

Алдыңғы білім

Жылу,жылу берілу. Энергияның айналу сақталу заңы. Заттың күйі. Механикалық жұмыс. Ньютонның заңдары.

Жоспар

Уақытты жоспарлау

Жоспар бойынша орындалуы тиіс тапсырмалар (төменде келтірілген жазбаларды өзіңіз орындататын тапсырмалармен алмастырыңыз)

Дерек көздері

ресурстар

Басы

3 минут

Сабақтың барысы:

1.Сабақтың мақсатымен және атқарылатын жұмыстар мен таныстыру.

2.Өткен тақырыптар бойынша оқушылардың білімін пысықтау( тестік жұмыс;деңгейлік тапсырмалар)

3.Жаңа сабақты түсіндіру.

4.Сабақты бекіту.Есептер шығару.

5.Сабақты талдау (Рефлексия)

3 минут

15 мин.

Жаңа сабақты түсіндіру.

Бүгін біз сіздермен термодинамика негіздері тарауына тоқталатын боламыз.

Денелерді қыздырғанда немесе салқындатқанда оларда өтетін физикалық процестер жылулық құбылыстар деп аталады.Жылулық құбылыстарды термодинаикалық және молекулалалы-кинетикалық теория тұрғысынан зерттеу қалыптасқан.

Термодинамика дегеніміз- жылулық құбылыстарды заттың ішкі құрылысына назар аудармай,энергетикалық түрленуі негізінде зерттейтін физиканың бөлімі.

Термодинамикада тек макраскопиялық шамалар ғана қолданылады:температура,көлем,қысым, дененің ішкі энергиясы және т.б.Термодинамиканың негізгі ұғымдарының бірі- термодинамикалық жүйе ұғымы, яғни макроскопиялық параметрлердің сандық сипатын беретін кез-келген химиялық құрамдағы және кез-келген физикалық

денелер жиынтығы.

Барлық макроскопиялық

денелердің механикалық энергияларымен қатар, денелердің ішкі күйіне тәуелді болатын энергиясы бар.Бұл энергияны ішкі энергия деп атаған .

Дененің ішкі энергиясы молекулалардың ілгермлемелі және айнымалы қозғалысының кинетикалық энергиясы, олардың өзара әрекеттесуі кезіндегі потенциалдық энергиясы мен молекулалардағы атомдардың тербелмелі қозғалысынң энергиясы және атомды түзетін бөлшектердің қозғалыс және өзара әрекеттесу энергиясы.Берәлген мөлшердегі ішкі идеал газдың энергиясы оның абсолют температурасына тура пропорционал болады.

Термодинамикадағы жұмыс

Термодинамикада дененің тұтастай қозғалысы емес, макроскопиялық дененің ішіндегі жеке дара микробөлшектердің бір-біріне қатысты салыстырмалы орын ауыстырылуы қарастырылады.Жұмыс атқарғанда дененің көлемі өзгереді, ал оның жылдамдығы нөлге тең болып қалады.Оның есесіне газ молекулаларының жылдамдығы өзгереді.Молекулардың бей-берекет қозғалысының жылдамдығы өзгергенде, дененің температурасы да өзгереді.Термодинамикада жұмыс атқарғанда макродененің күйі, оның макропараметрлері көлемі мен температурасы өзгереді, бірақ бұл макродененің жылдамдығын өзгертпейді.Газдың көлемі өзгергенде ғана газ жұмыс жасай алады.

Формуласы бойынша газдың тұрақты қысымдағы, яғни изобаралық процесс кезінде атқарылатын жұмысты есептеуге болады.

)N

Формуладан дененің ішкі энергиясы молекулалардың кинетикалық және потенциалдық энергиясын өзгерту арқылы өзгертуге болатыны шығады.

Молекулалардың кинетикалық энергиясы температураға тәуелді, оны өзгерту үшін дененің темперутурасын өзгерту керек, яғни жылу беру процесін жүзеге асыру керек.Жылу беру процесі кезінде денеге қандай да бір Q жылу мөлшері беріледі.Молекулалардың потенциалдық энергиясын өзгерту үшін олардың арақашықтығын өзгерту керек, демек, дене жұмыс қажет.

Осыдан 

Бір күйден екінші күйге өткен кезде термодинамикалық жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі сыртқы күштердің өзгерісі сыртқы күштердің жұмысы мен жүйеге берілген жылу мөлшерінің қосындысына тең және ол осы өтудің өалай іске асатынына тәуелсіз.

Сыртқы күштердің атқаратын жұмысы 

теріс таңбамен алынған газдың өз А жұмысына тең, сондықтан   сонда

Егер газға қайсыбір жылу мөлшерін берсе, онда ол ішкі энергияны өзгертуге және сыртқы күштерге қарсы жұмыс атқаруға жұмысалады.

Жоғарыдағы өрнек жылу процестері үшін энергияның сақталу заңы болып табылатын термодинамиканың бірінші заңының математикалық өрнегі.

Заңның физикалық мағынасы:

Белгілі бір энергияның өзгерісі процеске тәуелсіз және тек жүйенің бастапқы және соңғы күйлерімен ғана анықталады.

Бұл ішкі энергия жүйенің күй функциясы және ол тұйықталған жүйеде сақталады дегенді білдіреді.

Термодинамиканың бірінші заңының көмегімен мәңгі қозғалтқыштың бірінші түрінің болмайтыны дәлелденді.Мәңгі қозғалтқыш деп энергия жұмсамай-ақ шексіз ұзақ уақыт жұмыс істей алатын қондырғыны айтады.

Термодинамиканың бірінші заңы бойынша егер жүйеге жылу мөлшері берілмесе, жүйенің ішкі энергиясы біткен кезде, қозғалтқыш жұмысын тоқтатады,яғни мәңгі қозғалтқыштың бірінші түрін жасау мүмкін емес.

Термодинамиканың бірінші заңын изопроцестерде қолдану.

Изохоралық процесс.

Газдағы изохоралық процесс кезінде өзгеріссіз қалатын параметр- газ көлемі.Термодинамиканың бірінші заңын  түрінде қолданып, изохоралық проесс кезңнде жұмыс атқарылмайтынын ескеріп мынандай өрнекті аламыз:

Бір атомды идеал газ үшін ішкі энергияның өзгерісі   болғандықтан, изохоралық процесс кезінде газға берілетін энергия

 (1)

Тұрақты көлем кезінде меншікті жылу сыйымдылық

 1-формуланы ескеріп   Осы формуланы пайдаланы, изохоралық процесс кезінде берілген жылу мөлшері үшін

Изобаралық процесс

Изобаралық қыздыру кезінде газға берілетін жылу мөлшері оның ішкі энергиясын өзгертуге және газдың жұмыс атқыруына жұмсалады, яғни 

Бір атомды идеал газдың ішкі энергиясының өзгерісін

Изобаралық процесс кезіндегі жұмысты   және Менделеев –Клапейрон теңдеуін   ескере отырып 

Изобаралық процесс кезіндегі жұмысты былай есептейміз

Сонда формула былай жазылады:

Бір атомды идеал газдың меншікті жылу сыйымдылығы

 = 

Осыны ескерсек, изобаралы процесс кезінде берілген жылу мөлшерінің формуласы мына түрге келеді:

Изотермиялық процесс

Изотермиялық процесте температура өзгермейді, яғни ішкі энергияның өзгерісі нолге тең.Ал газға келтірілетін жылу мөлшері газдың жұмыс атқаруына жұмсалады.Яғни 

Осы процесс кезінде атқаратын жұмыс

 өрнегі бізге изотермиялық ұлғаю кезінде газ жұмысты өзіне берген жылу мөлшерінің есебінен атқаратынын көрсетеді, ал изотермиялық сығылу кезінде газ теріс жұмыс атқарады, яғни одан жылу алынады, Q

Идеал газдың изобаралық және изохоралық процестеріндегі меншікті жылу байланысты сыйымдылықтарының арасындағы тағайындайық.

Изобаралық және изохоралық процестері кезінде меншікті жылу сыйымдылықтары өзара

= қатынасымен байланысқан. Осыдан

(

 тұрақты қысым кезіндегі мольдік жылу сыйымдылық

 тұрақты көлем кезіндегі мольдік жылу сыйымдылық

 Идеал газдың изобаралық және изохоралық процесс кезіндегі мольдік жылу сыйымдылықтары арасындағы байланысты тұғыш рет

Р .Майер тағайындады : 

Адиабаталық процесс

 Жылу оқшауланған жүйеде өтіп жатқан процесс адиабаталық деп аталады.Адиабаталық процесс кезінде Q және термодинамиканың бірінші заңы бойынша немесе

Бұл процесс тоңазытқыш машиналарда, дизелді қозғалтқыштарда қолданылады.

Адиабаталық процестердің өту шарттары:

Жүйе жылу өткізбейтін қабықшада тұру керек. (Дьюар ыдысында, термостарда.)

Процесс өте тез өтуі тиіс, сонда жылу қоршаған ортаға беріліп үлгермейді.

Процесс газдың үлкен көлемінде өтуі тиіс, сонда газ параметрлерінің жеке –дара кішігірім облыстарда өзгеруі процестің өтуіне әрекет етпейді.

  болғандықтан А= - формуласын талдай отырып, төмендегілерді атап өтеміз:

Адиабаталық ұлғаю кезінде газ температурасы төмендейді.

AА= - теңдігін сақтай үшін

 теріс болуы керек, ол

Газды адиабаталық сыққанда температура жоғарлайды.

Термодинамиканың 1,2 заңы :http://www.youtube.com

Сэнкидиаграммалары:

http://www.youtube.com

Жылу қозғалтқыштары:

Адамзат өмірінде механикалық жұмыс жасауға арналған қондырғыларды –қозғалтқыштаодың қашаннан пайдаланып келеді.

Олар энергияның қандай да бір түрін механикалық энергияға айналдыруына байланысты жылу, механикалық, электр қозғалтқыштары болып бөлінеді.

Соның ішінде бүгінгі тақырыпқа байланысты жылу қозғалтқыштарына тоқталайық.

Жыл у қозғалтқыштары деп отынның ішкі энергиясын механикалық энергияға айналдыратын қозғалтқыштарды айтады.Олардың құрлысы іртүрлі.Бірақ олардың барлыңының жұмыс істеу қасиеті бірдей.Жылу өозғалтқыштары дөңгелек цикл бойынша жұмыс жасайды.

Дөңгелек цикл деп термодинамикалық жүйенің бірқатар аралық күйлерді өтіп, бастапқы күйге қайтып оралтатын процесі аталады.

Газдың ішкі энергиясы есебінен механикалық жұмыс атқаруға болады.Ішкі энергия барлық энергиялардың ішіндегі ең арзан түрі десе болады. Себебі отынның әр түрін жағып, оның есебінен пайдалы жұмыс атқаруға болады.Ішкі энергияның механикалық энергияға айналуы адамзаттың тұрмысында, техниканың дамуында маңызы жоғары.

Жылу қозғалтқыштарының жұмыс істеу принципі:

Қозғалтқыш жұмыс істеу үшін қозғалтқыш поршенінің екі жағынан да қысымдардың айырмасын тудыру керек.Барлық жылу қозғалтқыштарында қысымдардың айырымын тудыру үшін жұмыстық дененің ( газдың) температурасын өоршаған ортаның температурасымен салыстырғанда ,жүздеген немесе мыңдаған градусқа жеткізу арқылы іске асырады.ІЖҚ отын жанғанда газ температурасы Т1 (Т1 –қыздырғыштың температурасы.)Жұмыстың жасалуына байланысты газ энергиясын жоғалтады және қандай да бір температураға дейін суыйды. Т1- температура қоршаған орта температурасынан төмен болмау керек, олай болмаған жағдайда газ қысымы атмосфералық қысымнан аз болып қозғалтқыш жұмыс жасай алмайды.Жылу қозғалтқыштары жұмыстық дененің ішкі энергияның есебінен жұмыс жасайды.Жылу қозғалтқыштарының жұмыс циклды.

Жылу қозғалтқыштарының циклі

Жұмыстық дене отын жанғанда қыздырғыштан жылу алады-Q1

Қозғалтқыш пайдалы жұмыс атқарады -

Жұмыстық дене тоғазытқышқа жылу береді –Q2

=     

15 минут

Берілген видео роликтер бойынша талдауды ұйымдастыру. (5 мин)

Есептер шығару.

Соңы

5 минут

Рефлексия:

Қорытынды:

• термодинамиканың бірінші заңына сәйкес, сырттан энергия алмай жұмыс істейтін қозғалтқыш жасау мүмкін емес;
• термодинамиканың екінші заңына сәйкес, денеге берілген жылу мөлшерін толығымен жұмысқа айналдыру мүмкін емес.
• термодинамиканың бірінші заңының абсолют, яғни оны барлық жерде қолдануға болады, ал термодинамиканың екінші заңы абсолют емес және ол статистикалық сипатқа ие.

Үй жұмысы – тақырыпты қайталау.

“Физика 10 сынып” Б. Кронгарт § 4.5-4.6 қайталау.

“Физика есептер жинағы” С. Тұяқбаев

№ 2.67 – 2.70 есептерді шығару.

Тексерілді:            

Оқу ісінің орынбасары: Г.К.Оразова

Мектеп: ДБАОММИ №3

Курс: Физикалық практикум

Мұғалімнің аты: С.Е.Акпанова

Сынып: 8 А                    Күні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Электр сыйымдылығына, потенциалдар айырымын анықтауға есептер шығару

Сабақ мақсаты

·        өткізгіштіӊ электр сыйымдылығыныӊ формуласы мен өлшем бірлігін білу және қолдану;

·        жазық конденсатордыӊ сыйымдылығын анықтайтын формуланы  білу және қолдану;

Бағалау критерийлері

- өткізгіштіӊ электр сыйымдылығыныӊ формуласын және өлшем бірлігін біледі және қолданады;

- жазық конденсатордыӊ сыйымдылығын анықтайтын формуласын біледі және қолданады;

Тілдік

мақсаттар

Пәнге тән лексика мен терминология:

Электр өрісі - Electric field

Электр өрісініӊ кернеулігі-Tension of electric-field

Электр өрісініӊ күш сызықтары-Lines of tension of electric-field

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:

Конденсаторлар – электр зарядын және электр өрісініӊ энергиясын жинақтайтын аспаптар.

Конденсатор - диэлектрик қабатымен бөлінген екі өткізгіш пластинадан құралады.

Пластиналарының пішініне қарай конденсаторлар жазық, цилиндрлік және сфералық болып бөлінеді.

Электр сыйымдылық – конденсатордың заряд сақтау қасиетін сипаттайды.

Электр сыйымдылығы – тек қана өткізгіштің (конденсатордың) пішініне  және өлшемдеріне тәуелді.

Құндылықтарды дарыту

Сабақ барысында өзара бағалау және талдау жасай алу дағдысы қалыптасады.

Пән аралық байланыстар

Математика пәнімен байланыс есептер және формулалар қорытып шығару және графикті талдау .

Бастапқы білім

Оқушыларда электр өрісі, біртекті электр өрісі, электр өрісініӊ күш сызықтары және потенциал, потенциалдар айырымы туралы түсініктері қалыптасқан.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

0-5 мин

5-7 мин

1. Теориялық материалды еске түсіру мақсатында оқушыларға қойылатын сұрақтар:

А) Өткізгіштер дегеніміз не?

Ә) Диэлектриктер дегеніміз не?

Б) Диполь деп нені айтамыз?

В) Электр сыйымдылығы дегеніміз қандай шама?

Г) Электр сыйымдылығының өлшем бірлігі?

Мұғалім оқушылардың жауаптарына кері байланыс жасай отырып, олар қателескен жағдайда түзетулер енгізеді.Мұғалім оқушыларды бүгінгі сабақтың мақсатына қарай бағыттайды.

2. Мақсатты болжау. Оқушылармен бірге талқыланады.

Ø  өткізгіштіӊ электр сыйымдылығыныӊ формуласы мен өлшем бірлігін білу және қолдану;

Ø жазық конденсатордыӊ сыйымдылығын анықтайтын формуланы білу және қолдану;

Сабақтың басы

7-30мин

30-35 мин

3. Оқушылардың қолдану дағдысын дамыту үшін берілетін тапсырмалар:

 1. Конденсатор , бір-бірінен 4 мм қашықтықта орналасқан қырлары 10 см болатын шаршы пішінді парафинделген,диэлектрлік өтімділігі 2 тең, параллель пластиналардан тұрады. Конденсатордың электросыйымдылығын есептеңіз.

2. Ток көзіне қосылған конденсатордың сыйымдылығын 2 есе арттырғанда, пластиналар арасындағы кернеу қалай өзгереді?

3. Конденсаторды U кернеуге дейін зарядтағанда, ол q заряд алады. Егер пластиналардағы q зарядты 2 есе арттырғанда конденсатор сыйымдылығы қалай өзгереді?

4. А) Өткізгіштің электрсыйымдылығы дегеніміз не?

__[

В) ХБЖ электрсыйымдылығының өлшем бірлігі

[1]

С) Конденсатор бір-бірінен оқшауланған екі металл пластиналардан тұрады (суретте көрсетілгендей).

D) Зарядталған конденсатор энергиясының қайда жинақталатындығын түсіндіріңіз.

[2]

5. Конденсатордың электрсыйымдылығы төмендегі шамаларға қалай тәуелді болады?

 (а) астарларындағы зарядқа

[1]

(b) геометриялық өлшеміне

[1]

(с) астарлары арасындағы ортаның диэлектрлік өтімділігіне

[1]

   6.   9.0 В ток көзіне 30 мкФ конденсатор жалғанған.

a  Конденсатордағы зарядты есептеңдер.

[2]

b Конденсатордың теріс зарядталған платасында қанша артық электрон бар?

7.  Бірінші конденсатордың сыйымдылығы 0,5мкФ, ал екіншісі 5000пФсыйымдылыққа ие.

(i) Бірдей зарядтарды осы конденсаторларға жинақтау үшін қажетті кернеулерді  салыстырыңыз

 [2]

(ii) Бірдей тұрақты ток көзі полюсіне қосылғандағы конденсаторлардағы зарядтарды салыстыңыз.

 [2]

8. Жазық конденсатор екі пластинадан тұрады, әр пластина ауданы S=200cм2тең және олар d=2мм арақашықтықта орналасқан, олардың арасында слюда орналастырылған. Егер, пластиналар арасындағы кернеу U=3кВ болса. (Слюданың диэлектриктік өтімділігі  ɛ=6,ɛ0=8,85*10-12Кл/Н*м2))

(а) Конденсатордың электросыйымдылығын анықтаңдар

 (в) Конденсаторға беруге болатын максималды зарядты анықтаңдар

Оқушылар дайын жауаптар арқылы өздік бағалау жүргізеді.

Сабақтың  соңы

35-40 мин

4. Рефлексия

Мұғалім тапсырманың орындалу деңгейін талқылай отырып, сабақ мақсатына оралады. Келесі сабақты жоспарлау үшін оқушыларға сұрақтар қойылады:

- нені білдім, нені үйрендім

- нені толық түсінбедім

- немен жұмысты жалғастыру қажет.

Сұрақтар ауызша немесе жазбаша талқылануы мүмкін.

5. Үй тапсырмасы: Физика және астрономия. 8-сынып.

§ 34. оқу.